VERITAS FORUM

GIO DỤC

ƯỚC MƠ CUỘC ĐỜI
VHNH TRÌNH GIO DỤC
* Lm. Giuse Trần Văn Toản
ƯỚC MƠ CUỘC ĐỜI
Nhìn một cy sao hng trăm năm tuổi cao to, ta sẽ rất ngỡ ngng khi biết rằng cy cổ thụ ny lthnh quả của qutrình thực hiện một chương trình được ci đặt trong một hạt giống nhỏ b. Chương trình ny được hình thnh sẵn trong hạt giống vhướng dẫn tồn bộ tiến trình tăng trưởng để trở thnh một cy cổ thụ vĩ đại. Rrng, cy cổ thụ ny đ khơng tăng trưởng một cch ngẫu nhin, vngay cả khi phải chịu ảnh hưởng của những sự kiện như ngẫu nhin của thin nhin như những giơng bo hng năm…, thì năng lực chính của sự tăng trưởng cho tồn thn cy vẫn lchương trình cĩ sẵn trong hạt giống đang triển nở. Quả thật, sự tăng trưởng luơn luơn được hướng dẫn bởi ý muốn của Đấng Sng Tạo đ ci đặt trong từng tạo vật của Ngi.
Ở đy, thuật ngữ theo truyền thống “Ý Cha” được thay thế bằng từ ngữ “ước mơ”. Thật ra, cả hai đều cĩ một ý nghĩa tương tự; tuy nhin, thuật ngữ “Ý Cha” thường được hiểu luy quyền từ bn ngồi được đĩn nhận; cịn ý niệm “ước mơ” dễ được hiểu như lnăng lực tự pht từ bn trong. Ngồi ra, khi dng thuật ngữ “Ý Cha” ta thường dễ dng lin tưởng đến “điều phải lm”, trong khi ý tưởng về “ước mơ” nhấn mạnh hơn đến “tầm nhìn”, “định hướng”, v“mục tiu”.
Cũng như mọi tạo vật khc, đời người cũng được hướng dẫn bởi một ước mơ do chính Cha ci đặt sẵn trong từng người. Nhưng con người khc với cy cối, vì con người cĩ chọn lựa vchịu trch nhiệm thực hiện ước mơ đời mình. Quả thật, những giơng bo của một xhội đang tơn thờ chủ nghĩa duy vật vhưởng thụ sẽ ảnh hưởng đến hướng đi của đời người, vrất cĩ thể sẽ dễ dng nhận chìm tiếng mời gọi của Cha trong “đm khuya thanh vắng” (1 Sm 3,1-14) hay “trong ln giĩ hiu hiu” (1V 19,12-18). Nhưng đời người sẽ rất sinh động, quyến dũ, vđng được trn trọng nếu ta biết cch nghe được tiếng nĩi trong thinh lặng để khm phra ước mơ đời mình, vtrở nn sẵn sng chấp nhận để đời mình được hướng dẫn theo ước mơ đĩ.
Biết cch lắng nghe đuợc tiếng nĩi trong thinh lặng để khm phra ước mơ đời mình vtrở nn sẵn sng chấp nhận để đời mình được hướng dẫn theo ước mơ ny lkết quả của qutrình gio dục.
Chng ta cng tìm hiểu sự phong phcủa ý niệm “ước mơ” đời người lin hệ tới cơng trình gio dục một con người.
Trước hết, ước mơ đời ta lbẩm sinh – đ được ci đặt sẵn trong ta, ngay cả trước khi ta xuất hiện trong ci đời ny (Gr 1, 5). Theo nghĩa ny, ước mơ đời ta khơng chỉ lci gì mta mong ước cĩ (avoir – having), nhưng chính lkht vọng ta muốn trở thnh (devenir – becoming). Từ đĩ, ước mơ của ta lđộc nhất vơ nhị; độc nhất vì đ chưa từng bao giờ cĩ vsẽ khơng bao giờ cĩ “tơi” thứ hai trong lịch sử nhn loại, vì Cha gọi tơi bằng tn (Is 43, 1). Một sắc thi khc của ước mơ lsự nhất qun trong qutrình thể hiện. Cuộc hnh trình đời người hiện tại như một dịng chảy khơng thể tch rời khỏi qukhứ, vđang định hình cho tương lai. Như vy, thể hiện ước mơ lmột cu truyện duy nhất vđộc đo được triển khai thnh nhiều tập, nhiều phần, nhiều chương…. Tính duy nhất vđộc đo của ước mơ cĩ nguồn gốc từ chính Thin Cha vmặc dcĩ nhiều khc đoạn quanh co gập ghềnh, nĩ cũng tìm về chính Thin Cha, như dịng sơng luơn tìm đường ra biển (Is 46, 3-4). Vì thế, như cĩ một năng lực thiết yếu (Ps 63, 1) trong chính ước mơ vnăng lực ny luơn luơn thc đẩy hướng về phía trước để đạt được sự trưởng thnh (Eph 3, 19).
Tuy nhin, ước mơ trong ta khc xa với ước mơ trong cy sao vì ta lcon người. Do đĩ, nếu muốn ước mơ đời ta được thực hiện thì chính ta chứ khơng ai khc phải lnh trch nhiệm khm ph, nuơi dưỡng, vthể hiện nĩ trong suốt cuộc hnh trình cuộc đời. Chính khả năng lnh nhận trch nhiệm ny lm cho mỗi người trở thnh một tc giả thực thụ của cu chuyện đời mình. Như vậy, ý nghĩa vgitrị của đời ta tuỳ thuộc vo khả năng ta lắng nghe được tiếng nĩi của ước mơ vcam kết nỗ lực thực hiện ước mơ để biến đời mình trở thnh một kiệt tc (Eph 2,10). Thực hiện ước mơ theo cch thế ny l“điều duy nhất cần, vta đ chọn phần tốt nhất” (Lc 10,42). Bằng khơng, đời ta được coi như lcơng dtrng “xy nhtrn ct” (Lc 6,49).
Cu chuyện của ơng Giuse trong Cựu Ước (St 37,1-36; 39,1-47,31) lmột minh hoạ cho qutrình được đo tạo vtự đo tạo trong cuộc hnh trình thể hiện ước mơ cuộc đời.
Giuse đ nghiền ngẫm những giấc mơ của mình. Cậu cảm thấy hi hồ với tiếng nĩi nội tm để qua đĩ Thin Cha ngỏ lời với cậu. Tuy nhin, cuộc hnh trình thực hiện giấc mơ của Giuse khơng phải lkhơng cĩ trở ngại. Trở ngại đầu tin đến từ sự ganh tỵ của anh em. Vì ganh tỵ, anh em đ bn cậu vcậu trở thnh qubiếu cho Po-ti-pha, một cơng chức cao cấp của Pha-ra-on. Vì cậu tin rằng Thin Cha luơn ở với mình, nn ở Ai Cập, mọi sự đều trở nn suơn sẻ cho cậu. Oi oăm thay, chính tình trạng thnh cơng ny nẩy sinh trở ngại. Vợ của Pơ-ti-pha để ý đến cậu vquyến dũ cậu. Giuse đ khơng phản bội ước mơ đời mình nn đ chọn nghe theo lương tm. Kết quả lcậu bị bỏ t. Nhưng cậu vẫn sống với xc tín mình luơn ở trong sự quan phịng của Thin Cha. Cậu đ giải thích cho cc bạn tnhững giấc mơ của họ, vđiều ny khiến cậu được giải thốt khỏi tđể giải thích giấc mơ của vua Pha-ra-on. Vì cơng trạng ny, cậu được trao cho tồn quyền trn cả đất nước Ai Cập. Thế lước mơ đ được ci đặt trong cậu được thực hiện cch hồn hảo. Rất ý nghĩa khi ta nhận ra rằng, khơng phải lmặc dcĩ những khĩ khăn, nhưng lchính ltrong, vhơn nữa, chính lnhờ những khĩ khăn, mước mơ của Giuse được thực hiện. Thời gian dưới giếng cạn vthời gian trong tkhơng dễ dng gì. Chắc chắn cậu cảm thấy rất đau khổ vbị thương tổn vì tình cảnh ny. Nhưng khả năng lắng nghe tiếng nĩi từ cc giấc mơ lm cho cậu luơn sống trong hy vọng, vcậu xc tín rằng Thin Cha đ cĩ một chương trình cho cậu, vkhơng gì cĩ thể ngăn cản chương trình đĩ được thể hiện. Chính vì thế cậu luơn sẵn sng để mình được hướng dẫn bởi ước mơ cuộc đời.
Cuộc hnh trình thể hiện ước mơ của Giuse lmột cu chuyện di, di bằng cả cuộc đời, nhưng duy nhất vđộc đo, lm nn khơng những ý nghĩa cho đời cậu, mcịn ý nghĩa vgitrị cho gia đình cậu, cho nước Ai Cập, vtrn hết, cho dn Thin Cha trong lịch sử thnh.
HNH TRÌNH GIO DỤC
Phn tích kỹ hơn về cu chuyện ước mơ của Giuse, ta cĩ thể phm phra những địi hỏi trong cuộc hnh trình gio dục, nhờ đĩ ta cĩ thể lắng nghe được tiếng nĩi của ước mơ vđể mình trở nn sẵn sng cho ước mơ hướng dẫn đời ta; đĩ ltơn trọng chn lý, sống trong tình yu, vhnh xử cch tự do.
Trong cuộc hnh trình cuộc đời, Giuse luơn tơn trọng chn lý, chn lý về những giấc mơ của mình, chn lý về ý nghĩa của cc giấc mơ của hai bạn tvcủa vua Pha-ra-on. Chính trong thi độ tơn trọng sự thật về mình vvề người khc mGiuse cĩ khả năng lắng nghe chn lý về Ý Cha trong cuộc hnh trình thể hiện giấc mơ đời mình, kể cả chn lý về Ý Cha mạc khải trong những tình trạng đm tối của tm hồn (St 45,5-8). Chính Lời Cha chứa đựng Chn Lý Mạc Khải, sẽ định hướng cho cuộc hnh trình gio dục.
Cuộc hnh trình của Giuse cĩ nhiều đau khổ do ganh tị vbất cơng, nhưng Giuse đ đối diện với những ganh tị vbất cơng bằng tình yu, được biểu lộ bằng sự tha thứ vtinh thần trch nhiệm. Thi độ yu thương ny lkết quả của sự cảm nghiệm về một Thin Cha yu thương luơn hiện diện với mình giữa những thăng trầm của cuộc đời vxc tín được sự quan phịng của Thin Cha tình yu, khơng chỉ cho bản thn mcho mọi người, kể cả những kẻ lm khổ mình (St 50,19-21). Chính Tình Yu Siu Việt ny lđộng lực thc đẩy ta thực hiện cuộc hnh trình gio dục.
Giuse cũng đối diện với những biến cố của đời mình, kể cả với những thch đố vkhĩ khăn với một thi độ tự do nội tm. Cậu xc tín rằng người no bước đi trong quyền năng của Thin Cha, người đĩ mới thật sự cĩ tự do đích thực. Với tự do nội tm, cậu khơng để mình bị trĩi buộc vo thi độ hận th, vnhất lkhơng để tm hồn mình bị thương tổn vì thi độ loại trừ của người đời. Cậu sống trong tự do ngay cả khi cậu phải bị giam trong giếng cạn, tự do ngay cả khi cậu bị xiềng xích trong t, vì cậu xc tín rằng khi một người hồn tồn lmình theo Ý Cha vluơn trung thnh với ước mơ đời mình, thì khơng ai cĩ thể lm thương tổn người ấy, vkhơng gì cĩ quyền lực trn người ấy. Chính tự do nội tm lmục đích cần đạt được trong cuộc hnh trình gio dục.
Chn lý, tình yu, vtự do lnhững gitrị được Đức Cố Gio Hồng Gioan Phaolơ II sử dụng để mơ tả con người với phẩm gicao quí lđược tạo dựng giống hình ảnh Thin Cha. Theo ý nghĩ ny, hnh trình gio dục chính ltìm về hình ảnh địch thực của mình lgiống hình ảnh Thin Cha lchn lý, ltình yu, vltự do. Như vậy, giống hình ảnh Thin Cha lchn lý, ltình yu, vltự do chính lcốt li trong ước mơ đời người. Ước mơ cuộc đời cĩ nguồn gốc từ chính Thin Cha.
Hnh trình tự đo tạo bằng sự Thức Tỉnh
Nếu trch nhiệm của ta lđược đo tạo vtự đo tạo để cĩ thể lắng nghe đuợc tiếng nĩi trong thinh lặng nhờ đĩ khm phra ước mơ đời mình vtrở nn sẵn sng chấp nhận để đời mình được hướng dẫn theo ước mơ ny, thì sự thức tỉnh lthi độ cơ bản vthiết yếu để con người trở nn nhậy bn vsẵn sng đp trả đối với tiếng nĩi của Thin Cha từ ước mơ.
Thực tế l, cng hiện diện với ước mơ thẳm su trong nội tm ta cịn cĩ những ước mơ hời hợt vgiả tạo. Thật bất hạnh khi những ước mơ giả tạo trở nn thống trị vchiếm hữu qunhiều năng lực vthời gian để đp ứng những địi hỏi bất tận của thế giới bn ngồi, như chạy theo những thnh cơng được đnh gibởi những thnh quả cĩ thể cn đo đong đếm được. Vnhư vậy, việc thực hiện ước mơ thẳm su trong nội tm ta bị coi thường, bị nhận chìm, vtrở nn yếu ớt. Trong trường hợp ny, ước mơ đời ta như hạt giống giữa bụi gai (Lc 8, 14), như đang ngủ vbị qun lng. Tuy nhin, một thực tế khc ldthế no thì ước mơ su thẳm của đời ta luơn khuấy động nội tm ta, vta cĩ cảm nghiệm như thnh Augustinơ: “Cha đ tạo dựng chng con cho chính Cha, vtm hồn con sẽ luơn thao thức cho đến khi được nghỉ yn trong Cha”. Chính vì thế, thức tỉnh lphương thế để đnh thức ước mơ đời ta đang ngủ qun.
Thức tỉnh ở đy được hiểu lkhả năng vượt trn bình diện suy tư của trí tuệ để đạt được sự trải nghiệm, nghĩa lsự tiếp cận cch su xa trong bình diện cảm nghiệm, một kinh nghiệm nội tm. Cụ thể l, nhờ khả năng thức tỉnh ny, ta ý thức hơn về sự quan phịng của Cha đang hoạt động trong cuộc đời ta, vta trở nn xc tín hơn rằng chính Thin Cha lsư phụ lnh nghề đang gip ta thực hiện ước mơ đời ta trong từng giai đoạn của cuộc đời.
Trong lnh vực gio dục đức tin, đặc biệt ltự đo tạo, sự thức tỉnh ở đy chính lsự trải nghiệm trong tc động cầu nguyện (oratio) vchim niệm (contemplatio). Sự thức tỉnh để tự đo tạo bao gồm 3 trải nghiệm chủ yếu:
1. Trải nghiệm thứ nhất lbước vo nội tm (self-entering) để gặp gỡ Thin Cha đang hiện diện trong thẳm su tm hồn ta vđang mời gọi ta sống hiệp thơng với Ngi. Chính trong sự tương quan thn tình ring tư ny mta nhận ra được sự quan phịng của Thin Cha trải di trong cuộc đời ta. Theo thnh Trsa Avila, đy khơng phải ta khm phra Cha ở trong ta, nhưng đng hơn, ta ở trong Cha. Vkết quả lta như nếm cảm được sự tình yu, sự bình an, vhoan lạc trong tm hồn.
2. Trải nghiệm thứ hai lnhận thức về mình (self-knowing). Trong tương quan thn tình với Cha, ta trở nn hồn tồn chn thực về mình đối với những ti năng vcả với những yếu đuối. Đy lhoa tri của việc ta biết mình trong con mắt của Thin Cha Chn Lý, Tình Yu, vTự Do. Vchính trong con mắt của Thin Cha, những ti năng vnhững yếu đuối đều trở thnh dấu chỉ để từng bước trong cuộc hnh trình cuộc đời ta khm ph, định hình, vxc tín về ước mơ đời ta.
3. Trải nghiệm thứ ba ltự qui hng đối với Ý Cha (self-surrendering to God) Trong tương quan thn tình với Thin Cha vtrong sự hồn tồn chn thực về mình, một khi ta đ tiếp cận được ước mơ đời mình, thi độ của ta sẽ lqui hng vlnh trch nhiệm thể hiện ước mơ đĩ trong đời ta. Hoa tri của trải nghiệm ny lsự dấn thn cch quảng đại giữa những địi hỏi của trch nhiệm cuộc đời.
Ta cĩ thể thực hiện phương php thức tỉnh ny hằng ngy hay hằng tuần trong giờ tm nguyện. Thực hnh ny sẽ cĩ hiệu quả cao hơn nếu kết hợp với viết nhật ký. Ký ức ny sẽ trở thnh chất liệu cho việc thực hnh tm nguyện hng thng hay hng năm trong dịp tĩnh tm. Đy lcch ta đang cộng tc với Cha Thnh Thần để tự đo tạo chính mình trong cuộc hnh trình thể hiện ước mơ cuộc đời.
***
ĐÍCH NGẮM LGÌ?
Cha Antony de Mello kể:
Thầy gio dạy bắn cung ở trường được coi như lbậc thầy về đời sống cũng như bậc thầy về cung tn.
Một ngy kia, người học trị xuất sắc nhất của ơng bắn trng hồng tm ba lần lin tiếp trong cuộc thi cấp quốc gia. Những tiếng vỗ tay rền vang như sấm. Thật lvinh dự cho cả trị lẫn thầy.
Mặc dầu vậy, ơng thầy cĩ vẻ như chẳng mấy thiết tha, hơn nữa cịn tỏ ra bất bình.
Sau đĩ người học trị đến hỏi thầy lý do tại sao. Thầy nĩi: “Thầy muốn con hiểu rằng tấm bia đĩ khơng phải lđích ngắm”.
Trị hỏi lại: “Vậy đích ngắm lci gì?”
Thầy khơng trả lời. Nhưng một ngy kia, học trị sẽ tự hiểu điều đĩ, bởi vì điều đĩ khơng thể diễn tả bằng từ ngữ.
Một ngy no đĩ, cậu bkhm phra ci cậu phải nhắm tới, đĩ khơng phải lsự biểu diễn nhưng lmột thi độ, khơng phải ltm điểm của tấm bia kia mlsự qun mình.
(Anthony de Mello S.J. “Thin Cha Ở Đng Kia…" 2004. Trang 17-18)