VERITAS FORUM

ĐỂ DẠY GIÁO LÝ HỮU HIỆU HƠN ( Kỳ 2 )
BÀI 2: PHẬN VỤ CỦA NGƯỜI GIÁO LÝ VIÊN
“Trước đây vì chưa bao dạy Giáo Lý, nên tôi cảm thấy lúng túng và không biết phải bắt đầu thế nào. Tôi đã hỏi han các bạn khác, nhưng họ trả lời không giống nhau. Tôi phải làm gì để làm tốt công việc của người Giáo Lý Viên ?”
Muốn là Giáo Lý Viên giỏi đương nhiên phải cố gắng, nhưng không đến nỗi phải “quá sức” đâu. Rất nhiều người giống như bạn, đã dần dà có được kinh nghiệm và coi đó như phần thưởng quý báu nhất trong cuộc đời mình.
Câu hỏi của bạn đã đi vào trọng tâm vấn đề Giáo Lý. Những tài liệu của Công Đồng Vatican II vào đầu thập niên 1960 đã đề ra một số mục tiêu cơ bản cho vai trò của Giáo Lý Viên. Đó là:
“Giáo Lý Viên được mời gọi để giúp cho những người khác sống trưởng thành Đức Tin. Những người khác ở đây có thể là các em thiếu nhi, thiếu niên, thanh niên, giới trưởng thành – từ cá nhân đến cộng đoàn.”
Đức Tin ở đây phải hiểu là lời đáp trả trọn vẹn của con người đối với Thiên Chúa và Lời của Ngài bằng cả trí khôn, tình cảm, cả linh hồn và thân xác. Vì đức tin bao gồm toàn thể nhân cách con người và được biểu lộ trong hành động và lối sống nên chúng ta có thể xác định phận vụ của người Giáo Lý Viên là: “Chúng ta được mời gọi để giúp người khác sống đời sống Ki-tô hữu”.
Đây cũng là ước vọng của các bậc cha mẹ khi cho con cái đi học Giáo Lý và cũng chính là kỳ vọng của họ đối với những chương trình giáo dục tôn giáo dành cho giới trưởng thành.
BỐN CHIỀU KÍCH CĂN BẢN
Chúng ta tạm chia vấn đề này thành bốn chiều kích chủ yếu được rút ra từ ý nghĩa phong phú của Đức Tin trong Kinh Thánh và trong truyền thống Giáo Hội.
1. CHIA SẺ TRUYỀN THỐNG CÔNG GIÁO
Đức Tin và đời sống Công Giáo được hình thành qua kinh nghiệm của 40 thế kỷ Do Thái Ki-tô Giáo. Việc lưu trữ và diễn tả gia sản Đức Tin phong phú này được tìm thấy trong Kinh Thánh, Phụng tự, Giáo Luật, giáo huấn chính thức và ngay cả trong đời thường của người tín hữu. Truyền thông Đức Tin đã đâm rễ sâu trong cảm nghiệm con người và tiếp tuc phát triển khi cảm nghiệm đó lan rộng. Các em học Giáo Lý được quyền học hỏi những yếu tố của truyền thống này tùy theo lứa tuổi, chẳng hạn: một số sự kiện Kinh Thánh, những câu chuyện, những lời nguyện, những nghi lễ, những giáo huấn luân lý, tín lý và cả những mẫu gương sống Đức Tin tuyệt vời được tuyển chọn.
Trong thực tế, bạn sẽ tìm thấy những truyền thống trên trong các tài liệu Giáo Lý, hoặc những sách báo Công Giáo. Càng biết nhiều tài liệu phong phú và hoàn chỉnh, bạn càng thấy rõ điều mình dạy và có thể lập những dàn bài chi tiết hữu hiệu cho việc giảng dạy. Ngày nay, những thủ bản Giáo Lý tương đối hoàn chỉnh sẽ giúp bạn nắm vững những điều chính yếu phải giảng dạy và cung cấp cho bạn những dàn bài chi tiết.
2. KHÁM PHÁ Ý NGHĨA
Nội dung truyền thống bạn giảng sẽ soi sáng cho các em biết cách nhận thức, đối chiếu và áp dụng vào cuộc sống hằng ngày. Truyền thống Công Giáo đó mang lại cho các em một đời sống có ý nghĩa.
Các sách Giáo Lý ngày nay được soạn thảo để quy chiếu những câu chuyện Kinh Thánh, lễ nghi Phụng Tự, bồi dưỡng Đức Tin, Hạnh các Thánh vào đời sống các em và soi dẫn vào sách Giáo Lý làm nền tảng cho các phương pháp hoạt động của bạn.
Luôn nhớ rằng “ý nghĩa” không phải là công thức trừu tượng nhưng là một sự cảm nhận cá nhân. Là Giáo Lý Viên, cách tốt nhất để giúp các em khám phá ra ý nghĩa sâu xa của cuộc sống chính là chia sẻ cảm nghiệm bản thân của bạn để các thấy Kinh Thánh, giáo huấn hay sự cầu nguyện đã giúp bạn tìm thấy ý nghĩa cuộc đời bạn như thế nào.
3. KHÁM PHÁ MỘT LỐI SỐNG
Ngày nay, một trong những thách đố lớn nhất đối với người trẻ cũng như người già, đó là làm sao tìm được một lối sống trong một thế giới phức tạp, đầy kích động, hỗn độn và luôn bị đe dọa.
Các sách Giáo Lý sẽ cung cấp chi tiết cho bạn những cách liên kết truyền thống Ki-tô Giáo với lối sống hiện tại. Tuy nhiên, vẫn phải thành thật nhận rằng, một lối sống sáng tạo, hạnh phúc, đầy tin tưởng được học hỏi từ nơi con người hơn là từ sách vở. Khi thấy bạn có một lối xử thế giống Đức Ki-tô và thấy bạn có nhiều kinh nghiệm sống, các em sẽ bị thu hút đến một lối sống Công Giáo tuyệt hảo nhất.
4. ĐI SÂU VÀO MỐI TƯƠNG QUAN
Cuối cùng, việc khám phá ra ý nghĩa sâu xa của cuộc sống và tìm ra một lối sống Đức Tin trọn vẹn phải dựa vào mối tương quan giữa chúng ta với Thiên Chúa, Đấng mà chúng ta gặp trong Đức Ki-tô. Vì thế, trách nhiệm cơ bản nhất của Giáo Lý Viên là giúp các em nhận biết và yêu mến Đức Giê-su Ki-tô.
Đức Tin chủ yếu là tín thác, dâng hiến, dấn thân và yêu mến. Chính mối tương quan với Thiên Chúa trong Đức Giê-su Ki-tô mạc khải cho chúng ta đời sống phải như thế nào và chúng ta phải sống làm sao cho có ý nghĩa.
Với trách nhiệm của Giáo Lý Viên, bạn phải chia sẻ với các em về tình yêu mến Chúa Ki-tô của bạn, để chính các em biết và yêu mến Ngài hơn. Bạn phải chia sẻ với các em về một Đấng vừa là Bạn và cũng là Chúa của bạn.
Tóm kết: theo thứ tự 4 ưu tiên, 4 chiều kích Đức Tin trên được đảo ngược thành: tương quan, tìm một lối sống, khám phá ý nghĩa và gắn liền với truyền thống. Sau cùng xin chúc bạn: “Luôn là một Ki-tô thứ hai cho các em”.
BÀI 3: NỘI DUNG GIÁO LÝ
“Tôi vẫn nghĩ rằng mình đang dạy những điều Giáo Lý cơ bản, nhưng phụ huynh và ngay cả một số Giáo Lý Viên nhắc nhở rằng tôi chỉ có nói đến yêu thương, bác ái... Như thế có nghĩa là tôi dạy chẳng có nội dung gì cả. Vậy tôi phải dạy những gì ?
Vấn đề của bạn cũng là vấn đề chung của các Giáo Lý Viên. Trước đây người ta thường trả lời đơn giản: muốn dạy giaó lý hãy dạy những gì có trong sách Giáo Lý như Kinh Tin Kính, mười điều răn, bảy Bí Tích, các kinh đọc. Nhưng ngày nay, câu trả lời dù có vắn tắt cũng phức tạp hơn nhiều, bởi vì nội dung Giáo Lý thì phong phú hơn nhiều so với các văn bản Giáo Lý
1. PHÂN LOẠI NỘI DUNG:
Trong Giáo Lý có nhiều loại nội dung. Chẳng hạn có nội dung tiệm tiến ( vd: cầu nguyện tự phát ) và nội dung nền tảng ( vd: các kinh truyền thống của Giáo Hội ). Thứ đến có nội dung tâm tình ( vd: tâm tình tin tưởng và phó thác ), và nội dung nhận thức ( vd: câu chuyện niềm tin của Áp-ra-ham, lòng thương xót của Chúa Giê-su ). Và cũng còn có nội dung không lời ( vd: cảm nhận tình yêu thương ), và nội dung bằng lời ( vd: diễn tả Thiên Chúa tình yêu ).
Tất cả những loại nội dung này đều liên quan đến những điều chúng ta giảng dạy. Chúng ta dạy cho các em học cầu nguyện bằng cách tập cho chúng cầu nguyện, chứng kiến chúng ta cầu nguyện cũng như giúp chúng thuộc lòng những kinh của Giáo Hội. Các em học biết Thiên Chúa là Tình Yêu nhờ tình yêu chân thành của ta đối với chúng cũng như những lời Kinh Thánh nói về Tình Yêu mà chúng ta trích dẫn.
2. NỘI DUNG LÀ LỜI CHÚA:
Với cái nhìn phong phú như thế, chúng ta có thể thấy rõ hơn nội dung Giáo Lý. Giáo Hội nhấn mạnh: “Nguồn mạch Giáo Lý và nội dung Giáo Lý là một: đó là Lời Chúa, được mạc khải trọn vẹn nơi Đức Giê-su Ki-tô”. Như vậy, điều chúng ta dạy chính là Lời Chúa, mà Lời Chúa thì phong phú hơn từ ngữ.
Để giảng dạy Lời Chúa đòi buộc chúng ta phải mở rộng tâm hồn đón nhận Lời Chúa. Chỉ có như thế, chúng ta mới làm Lời Chúa được vang lên. Vậy chúng ta nghe Lời Chúa ở đâu ? Và Lời Chúa nói với chúng ta ở đâu ?
3. NHỮNG DẤU CHÍ LỜI CHÚA:
Từ những năm 1950, các nhà chuyên môn đã nhấn mạnh rằng: Lời Chúa đến với chúng ta qua các dấu chỉ. Những dấu chỉ này như một thứ ngôn ngữ giúp ta nghe được Lời Chúa.
Qua nhiều năm, họ nhận được ra bốn loại dấu chỉ của Lời Chúa: dấu chỉ thiên nhiên, Kinh Thánh, Phụng Vụ và Giáo Hội. Bốn loại này tạo nên nội dung phong phú của Giáo Lý.
a. Dấu chỉ thiên nhiên:
Những dấu chỉ thiên nhiên của Lời Chúa luôn có chung quanh chúng ta vì Thiên Chúa luôn ở với chúng ta mọi nơi và mọi lúc và Chúa Ki-tô Phục Sinh làm phong phú mọi sinh hoạt của con người. Chẳng hạn như một bữa ăn gia đình, một sự kỳ diệu của thiên nhiên như: con bướm, trận động đất, một biến cố chính trị, một lời nói hay một cử chỉ thân thiện, một ổ bánh mì hay một ly rượu, một thành quả khoa học kỹ thuật như máy vi tính, một bức tranh tuyệt đẹp, một bài hát hay... tất cả các điều trên đều có thể là những dấu chỉ Thiên Chúa ngỏ lời với chúng ta. Tất cả cuộc sống là bí tích, mỗi bụi gai có thể là “bụi gai đang bừng cháy”. Đó là lý do mà sách Giáo Lý ngày nay nói đến tất cả kinh nghiệm sống của con người.
b. Dấu chỉ Kinh Thánh:
Kinh Thánh là một dấu chỉ rất đặc biệt của Lời Chúa. Qua Kinh Thánh, điều mà Thiên Chúa ngỏ lời với dân Ngài trong quá khứ cũng chính là điều Thiên Chúa nói với chúng ta hôm nay. Nhờ Kinh Thánh chúng ta biết được những hình thức tuyệt diệu Thiên Chúa nói với nhân loại. Và qua bao thế kỷ, chúng ta có thể học biết được những đề tài chủ yếu của Lời Chúa. Kinh Thánh mạc khải ý muốn trường cửu của Thiên Chúa cho con người. Vậy, Giáo Lý Viên cần phải hấp thụ nội dung Kinh Thánh dồi dào.
c. Dấu chỉ Phụng Vụ:
Nhờ việc cầu nguyện cá nhân và phụng tự cộng đoàn, chúng ta đi sâu vào sự hiệp thông với Thiên Chúa. Chúng ta lắng nghe Lời Chúa được công bố và diễn giải. Chúng ta nói, hát, hành động, đáp lại Lời Chúa. Các bí tích cử hành Lời Chúa cách sống động trong cộng đoàn Phụng Vụ và trong toàn bộ đời sống. Vì vậy nội dung Giáo Lý bao gồm Phụng Vụ, các Bí Tích, các Kinh Nguyện truyền thống, mùa Phụng Vụ, các Đại Lễ và các Á Bí Tích.
d. Dấu chỉ Giáo Hội:
Danh từ “Giáo Hội” gốc từ tiếng Hy Lạp và La-tinh có nghĩa là một cuộc tập họp. Ngoài Kinh Thánh và Phụng Vụ, Thiên Chúa cũng còn ngỏ lời qua những khía cạnh khác của đời sống Giáo Hội.
Những dấu chỉ của Giáo Hội quan trọng nhất là:
- Kinh Tin Kính và đạo lý
- Những nhân chứng và mẫu gương Ki-tô hữu trung thành
Thiên Chúa ngỏ lời qua giáo huấn chính thức của Giáo Hội như Kinh Tin Kính của các Tông Đồ, giáo huấn của các Công Đồng. Ngài cũng ngỏ lời qua đời sống của các tín hữu cũng như các Thánh.
Vì thế nội dung Giáo Lý cũng bao gồm những Giáo Huấn của Giáo Hội và đời sống gương mẫu của các Thánh và các chứng nhân Ki-tô hữu.
Trách nhiệm của Giáo Lý Viên, là dạy dỗ 4 dấu chỉ trên: Thiên nhiên, Kinh Thánh, Phụng Vụ, Giáo Hội. Tuy nhiên không phải dạy cùng một lúc và chỉ bằng lời nói.
Tới đây chúng ta đã đụng chạm đến trọng tâm của vấn đề. Nhưng nói cho cùng tất cả cũng chỉ xoay quanh vấn đề Tình Yêu thôi bạn ạ !
BÀI 4: TIẾN TRÌNH DẠY GIÁO LÝ
“Năm nay có nhiều sách Giáo Lý mới rất hay và đơn giản. Nhưng dường như các em lại không tiếp thu được những hướng sách đó đề ra. Có lẽ tôi cũng không hiểu được mục tiêu của các sách đó chăng ? Tôi phải làm gì bây giờ ?”
Các sách Giáo Lý mới ra hấp dẫn thật. Lối trình bày đơn giản theo tiến trình Giáo Lý như thế có mục đích giúp bạn tiện sử dụng trong lớp học. Nhưng đơn giản không có nghĩa là dễ dàng. Nếu bạn cố gắng theo sát tiến trình đó, lớp bạn sẽ không bị trệch hướng đâu.
1. TIẾN TRÌNH ĐƠN GIẢN CỦA GIÁO LÝ
Tiến trình đơn giản của Giáo Lý là liên kết kinh nghiệm sống của các em với truyền thống Đức Tin Công Giáo. Vì thế theo lối nói “dấu chỉ Giáo Lý” ( trình bày trong bài trước ), chính là nối kết giữa dấu chỉ thiêng nhiên ( kinh nghiệm sống ) với dấu chỉ Kinh Thánh, Phụng Vụ và Giáo Hội ( cả ba được coi là truyền thống Đức Tin Công Giáo ). Chẳng hạn: bài học về Thiên Chúa sáng tạo sẽ giúp các em liên kết kinh nghiệm những sáng kiến của mình với những câu chuyện Thiên Chúa sáng tạo trong Kinh Thánh.
Tiến trình diễn tả Đức Tin Công Giáo muốn nói lên rằng Thiên Chúa luôn ở với chúng ta trong những kinh nghiệm sống hằng ngày cũng như trong Giáo Hội qua những giáo huấn và lễ nghi. Kinh nghiệm cuộc sống giúp chúng ta hiểu biết sâu xa và trân trọng hơn những lễ nghi và giáo huấn của Giáo Hội. Ngược lại các giáo huấn và lễ nghi làm sáng tỏ hơn ý nghĩa sâu xa của các kinh nghiệm này.
Sách Giáo Lý trình bày những bố cục bài học để giúp bạn triển khai tiến trình đơn giản nêu trên. Bản văn sẽ cung cấp cho bạn những thành phấn chính yếu: chẳng hạn bạn muốn dạy một kinh nghiệm sống ( vd: tự do ) liên quan đến các em, thì một câu chuyện Kinh Thánh ( vd: câu chuyện Xuất Hành ), một nghi thức Phụng Vụ ( vd: Bí Tích Rửa Tội ), một giáo huấn Tín Lý ( vd: Ơn Cứu Độ ), hoặc một gương mẫu sống thánh thiện ( vd: Thánh Đa Minh ), tất cả đều liên quan đến kinh nghiệm đời sống đó.
2. GIÚP CÁC EM “ĐỘNG NÃO”
Về phần bạn, là Giáo Lý Viên, bạn phải làm sao để tiến trình đó tác động đến các em ? Chúng tôi đề nghị 4 phương thức học tập để giúp bạn dễ dàng hướng dẫn các em đi vào chiều sâu hơn là chỉ hời hợt bên ngoài.
a. Suy nghĩ:
Mời gọi và thúc đẩy để các em suy nghĩ, đào sâu, khám phá, nhận định, một cách nghiêm túc về cả hai mặt: kinh nghiệm cuộc sống và truyền thống Công Giáo liên quan đến kinh nghiệm đó. Đừng làm việc cách hời hợt thoáng qua. Bạn phải cố gắng phát triển những kỹ năng của các em bằng cách đặt câu hỏi. Hãy lựa chọn và xác định công việc nào mang tính cách tư duy, bàn luận hơn. Hãy khuyến khích các em sáng tạo. Và hãy đặt nặng vào sự suy nghĩ sáng tạo của các em hơn là việc các em trả lời thuộc lòng như con vẹt.
Tiếp đó là những kỹ năng như vẽ, sáng tác hoạt cảnh, kịch, thơ văn, truyện, tranh, ảnh, nhạc phim, ca múa... đó là những tiềm năng phong phú giúp các bạn và các em suy nghĩ đúng đắn về những kinh nghiệm thông thường trong và ngoài nhà thờ.
b. Đối thoại:
Suy nghĩ cá nhân có thể thôi thúc bạn và các em chia sẻ hoặc đối thoại với nhau. Ngược lại đối thoại có thể làm cho sự suy nghĩ của bạn thêm phong phú. Hãy tìm cách khuyến khích việc chia sẻ chân thành giữa các em cũng như giữa bạn bè các em. Những hiểu biết cá nhân có thể làm phong phú cho tập thể, và những câu hỏi của người này khai mở vấn nạn và trả lời của những người khác. Tuy nhiên, sự chia sẻ chân thành chỉ có thể có được nếu như bạn đã khổ công tạo được bầu khí cảm thông và tin tưởng lẫn nhau trong lớp bạn.
Để tạo được bầu khí đó, cần khuyến khích chia sẻ chân thành qua loại sinh hoạt tương tự chúng tôi đã gợi ý ở trên. Chẳng hạn một bức hình đẹp hoặc một tác phẩm nghệ thuật Thánh, có thể làm nảy sinh những suy nghĩ và tình cảm khác nơi mọi thành phần trong lớp và tạo thành một cuộc đối thoại sôi nổi.
c. Cầu nguyện:
Trách nhiệm của Giáo Lý Viên không chỉ là giúp các em hiểu biết nhiều về cuộc sống và về Thiên Chúa, nhưng còn là để giúp các em nhận biết Thiên Chúa và phát triển môi tương quan cá nhân với Chúa Ki-tô.
Phải có một hình thức cầu nguyện nào đó trong mỗi lớp học. Lời cầu nguyện lý tưởng nhất được rút ra từ kinh nghiệm cuộc sống dựa trên truyền thống kinh nghiệm phong phú của Giáo Hội.
Cầu nguyện có thể là im lặng hay phát ra thành tiếng, là riêng tư hay tập thể. Cũng có thể là cầu nguyện tự phát hay theo kinh nguyện truyền thống của Giáo Hội. Đồng thời, để hỗ trợ cho việc cầu nguyện, chúng ta có thể giúp các em cầu nguyện với hình ảnh, nghệ thuật thánh, bằng việc viết những lời kinh hoặc bài thánh thi, thánh ca hay bằng những cử điệu, những vũ khúc và bằng cả những cuộc rước nữa. Các Thánh vịnh cũng là nguồn mạch phong phú của lời cầu nguyện.
d. Hành động:
Giáo Lý phải thực sự tác động lên cách sống của chúng ta. Thiên Chúa mời gọi con người đáp trả, dấn thân không ngừng hoán cải. Vì thế chúng ta không dạy một triết lý về cuộc sống nhưng là dạy một con đường sống. Hành động có liên quan đến kinh nghiệm sống được trình bày trong bài học, chỉ được làm sáng tỏ khi liên kết với truyền thống Đức Tin Công Giáo.
Nhiều hoạt động có thể giúp các em đạt được những thành tựu tốt đẹp cho cuộc đời, chẳng hạn: viết báo, vẽ quảng cáo, sáng tạo nghệ thuật, dấn thân vào những chương trình phục vụ hoặc những hoạt động về công lý và hòa bình.
Mọi quyết định và mọi hành động như thế phải được thực hiện cách tự do chứ không do bị áp lực bên ngoài nào và cũng không được đi đến chỗ thái quá.
KẾT LUẬN:
Nếu như bạn tin tưởng vào các bộ sách Giáo Lý Công Giáo và hướng dẫn các em đi theo 4 tiến trình trên, hy vọng lớp của bạn ngày càng sinh động và thể hiện rõ nét những điều được trình bạy trong các sách Giáo Lý. Các em sẽ tiếp thu thiết thực hơn.
CARL J. PFEIFER – JANAAN MANTERNACH
Nguyên tác “How to be a better catechist”( Còn tiếp nhiều kỳ )